• Naslovna
  • Dodaci ishrani
  • Aditivi u Namirnicama

Aditivi u ishrani

junk-food

Foto: Iamnee / FreeDigitalPhotos.net

Aditivi koji se upotrebljavaju u prehrambenoj industriji su hemijske ili prirodne supstance koje dodaju namirnicama radi sprečavanja širenja bakterija, pojačanja ukusa, boje ili zgušnjavanja proizvoda. Neki mogu biti veoma korisni, na primer konzervansi, ali većina aditiva ipak služi samo da poboljša osrednji kvalitet industrijskih namirnica.

Iako su neki aditivi (u Evropi je odobreno 360 prehrambenih aditiva) prirodnog porekla - dobijaju se iz povrća, voća ili žitarica (npr. vitamini C i E se koriste kao konzervansi, beta-karoten dobijen iz šargarepe ili paradajza se koristi kao boja), ipak, velika većina prehrambenih aditiva je veštačkog porekla. Dobijaju se veštačkom proizvodnjom supstanci koje već postoje u prirodi (npr. askorbinska kiselina koja služi za davanje kiselosti) ili su u potpunosti veštački (npr. zasladjivaci: saharin, aspartam...).

Pravilnicima usaglašenim na nivou cele Evrope, strogo je regulisana upotreba aditiva. Nakon odobrenja nekog aditiva, može se dodati tačno odredjenim namirnicama i u tačno odredjenoj količini. Takodje, prema evropskim zakonima, aditivi moraju biti jasno naznačeni na ambalaži. Oznake aditiva se satoje od slova E praćenog trocifrenim ili četvorocifrenim brojem ili hemijskom oznakom.

Aditivi u ishrani se ne mogu u potpunosti izbeći, ali se može ograničiti njihov unos. Treba češće upotrebljavati sveže namirnice bez aditiva i konzervansa (pirinač, sočivo, testa...), umesto voćnog jogurta radije pijte običan, poslastice i umake što češće pravite sami.

Aditivi su razvrstani u osam glavnih kategorija:

  1. boje
  2. konzervansi
  3. antioksidansi
  4. emulgatori i sredstva za želiranje
  5. stabilizatori
  6. zasladjivači
  7. pojačivači ukusa
  8. kiseline

Aditivi - upotreba i moguća neželjena dejstva

U tabeli su navedene oznake aditiva, njihova uloga u namirnicama, gde se najčešće upotrebljavaju i koja su moguća neželjena dejstva.

AditiviNjihova fukcijaUpotrebljava se za...Moguća štetna dejstva
E 102 Tartrazin Narandžastožuta boja Pića, bombone, kolači i lekovi Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik kod astmatičara kojima smeta aspirin
E 104 Hinolin žuta Žutozelena boja Bombone i žvake Koprivnjača, ekcem, edem
E 110 Oranžžuta S Žuta boja Sladoledi, poslastice i lekovi (paracetamol) Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 120 Košenila (karmin) crvena Plavičastocrvena boja Slatka pića, jogurti, žvake Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 122 Azorubin Plava boja Bombone, deserti Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 123 Amarant Crvena boja Vina, alkoholna pića i ikra Moguće reakcije kod osoba osetljivih na aspirin, astma, koprivnjača
E 124 Košenila crvena A Crvena boja Žvake, jogurti, ušećereno voće Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 127 Eritrozin Žuta boja Ušećerene trešnje, bombone, voće u kompotu Moguće reakcije kod osoba alergičnih na jod i kod onih koji pate od hipertireoze
E 128 Crvena 2G Crvena boja Kobasice, meso od kog se prave hamburgeri Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 129 Alura crvena AC Crvena boja Bombone, kolači Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 131 Patent plava V Plavoljubičasta boja Brojne namirnice, njčešće žvake Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 154 Braon FK Braon boja Isključivo u dimljenim haringama kod nordijskih naroda Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 155 Braon HT Braon boja Čokoladni kolači Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 160 b Anato, biksin, norbiksin Kajsija žuto boja Poneki mlečni proizvodi Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 161 g Kantaksantin Narandžasta boja Kobasice za prženje Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 180 Litolrubin BK (zabranjen u Australiji) Crvena boja Korica na siru Koprivnjača, ekcem, edem, povećan rizik za astmatičare
E 200 Sorbinska kiselina Konzervans Mleko, jogurt, voćne salate, slatkiši, voćni sokovi bez alkohola, krem sir Koprivnjača oko usta
Od E 210 do E 213 Benzojeva kiselina, Na-benzonat,K-benzonat,Ca-benzonat Konzervans Zasladjeni sokovi i marmelade Problemi na koži, ponekad i s disajnim organima i probavom, povećani rizik za astmatičare
Od E 214 do E 219 Etil p-hidroksibenzoat i derivati Konzervans Meso i žele, koristi se i za suhomesnate proizvode i bombone Reakcije na koži, momentalna koprivnjača i bronhospazmi
E 220 Sumpor-dioksid Konzervans i antioksidans Meso i žele, koristi se i za suhomesnate proizvode i bombone Alergijske reakcije, edem, bronhospazmi, povećan rizik kod astmatičara
Od E 221 do E 228 Sulfiti natrijuma, kalijuma i kalcijuma Konzervans i antioksidans Riba, vino, pivo Iritacija kože i sluzokože, povećan rizik kod astmatičara
Od E 249 do E 252 K-nitrit, Na-nitrat, K-nitrat Konzervans Meso, suhomesnati proizvodi,sirevi, dimljena, sušena i usoljena riba Simptomi na koži i sluzokoži, migrene, gastrointestinalne smetnje. Kancerogeni
Od E310 do E 312 Propilgalat, oktilgalat i dodecilgalat Antioksidans Biljno ulje i masnoće, pire za minut, jela za brzu pripremu Mogu da izazovu probleme sa želucem i na koži kod astmatičara. Zabranjeno za odojčad
E 320 i E 321 Butilhidroksianizol (BHA) i butilhidroksitoluen (BHT) Antioksidans, sredstva protiv kvarenja hrane Biljno ulje i masnoće nakon prženja, pahuljice krompira, pire iz kesice Sumnja se da je E 320 kancerogen. Lokalne reakcije na koži (ekcem) ili iritacija oka i sluzokože
E 401 Natrijum-alginat Sredstvo za želiranje Sladoled, deserti, kremovi, prelivi Simptomi na koži i sluzokoži
E 407 Karagenan (ekstrakt crvenih algi) Sredstvo za želiranje Sladoled, umaci, jogurti, mlečni deserti Problemi s probavom
E 412 Guar guma Sredstvo za zgušnjavanje Umaci, sladoled, kremovi U velikoj količini izaziva probavne smetnje, mučninu
E 413 Tragakant guma Sredstvo za zgušnjavanje Umaci, slatkiši i kremovi Izaziva alergije
E 414 Akacija guma (arapska guma) Sredstvo za zgušnjavanje Vina i pića Izaziva alergije
E 416 Karaja guma Emulgator Grickalice, prelivi i glazure na slatkišima Kontaktna alergija
E 420 Sorbitol Zaslađivač Bombone, žvake, sladoled i čokolada Dijareja. Pogotovo ne davati deci mlađoj od tri godine
E 421 Manitol Zaslađivač Bombone, žvake, sladoled i čokolada, osveživači daha Dijareja. Pogotovo ne davati deci mlađoj od tri godine
E 620 i E 621 Glutaminska kiselina, mononatrijum-glutaminat Pojačivač ukusa Meso, supe, gotova jela, konzerve mesa Bronhospazam, glavobolja, povraćanje (zovu ga i "sindrom kineskog restorana" jer ga često izazivaju i azijska jela). Povećani rizik za astmatičare
E 951 Aspartam Zaslađivač Brojne namirnice, među kojima pića i namirnice sa oznakom "lajt" Mogući su napadi epilepsije kod osoba osetljivih na aspartam, ali to nije dokazano. Ne davati osobama koje pate od fenilketonurije (genetska bolest)
E 953 Izomalt Zaslađivač Bombone, žvake, sladoled i čokolada Dijareja. Pogotovo ne davati deci mlađoj od tri godine
E 965 do E 967 Maltitol, laktitol i ksilitol Zaslađivač Bombone, žvake, sladoled i čokolada Dijareja. Pogotovo ne davati deci mlađoj od tri godine
E 1105 Lizozim Konzervans Sirevi Ne davati osobama alergičnim na jaja

(*aditivi su pobrojani prema evropskim zakonima i po aktuelnom imenu)

Ove stranice koriste tzv. kolačiće kako bi obezbedile bolje korisničko iskustvo i funkcionalnost.
Koristeći naše stranice slažete se s korišćenjem kolačića. Saznajte više